Ongeveer een derde van Nederland ligt onder zeeniveau. Nog eens een groot deel is kwetsbaar voor hoog water uit rivieren. Als je hier woont, woon je vrijwel per definitie in een gebied waar water een rol speelt.
Onze waterkeringen horen bij de beste ter wereld. De kans dat het misgaat is klein. Maar de gevolgen zijn groot, en dat is precies waarom de Rijksoverheid overstroming als een van de scenario's noemt waar huishoudens rekening mee zouden moeten houden.
Twee soorten water
Bij overstroming denken de meeste mensen aan een dijkdoorbraak. Dat is het zwaarste scenario, maar niet het meest waarschijnlijke.
Wateroverlast komt veel vaker voor. Een extreme bui die het riool niet aankan, een beek die buiten zijn oevers treedt, een ondergelopen kelder of tunnel. Vervelend en soms kostbaar, maar meestal beperkt tot een straat of wijk.
Grootschalige overstroming ontstaat als een dijk of duin het begeeft, of als rivierwater langdurig extreem hoog staat. Dan gaat het niet over een kelder maar over een gebied, en over dagen tot weken in plaats van uren.
De zomer van 2021 in Limburg liet zien hoe snel het tweede scenario werkelijkheid kan worden. Duizenden mensen moesten hun huis uit, sommigen binnen enkele uren.
Hoeveel tijd heb je
Dat verschilt sterk per situatie, en dat is het lastige.
Bij hoog rivierwater is er meestal dagen van tevoren zicht op. Waterschappen en Rijkswaterstaat volgen de waterstanden nauwlettend en waarschuwen ruim op tijd.
Bij een dijkdoorbraak of een extreme bui kan het veel sneller gaan. Dan praat je over uren, soms minder.
Die onzekerheid is de reden om niet af te wachten tot het zover is. Een pakket dat klaarstaat, staat klaar. Een pakket dat je nog moet samenstellen terwijl het water stijgt, komt er niet.
Evacueren of blijven
Dit is de vraag waar het bij overstroming om draait, en het antwoord is niet altijd wat mensen verwachten.
Horizontaal evacueren betekent: het gebied uit, weg van het water. Dat is de voorkeur als er tijd is en als de vluchtroutes nog begaanbaar zijn.
Verticaal evacueren betekent: naar boven in je eigen huis of een hoger gebouw. Dat klinkt tegenintuïtief, maar als het water al te hoog staat om veilig weg te komen, is naar boven gaan veiliger dan de weg op. Wegen lopen onder, auto's slaan af, en een halve meter stromend water is genoeg om je van je benen te vegen.
De overheid geeft via NL-Alert aan wat er in jouw situatie geldt. Volg die instructie, ook als hij afwijkt van wat je zelf zou doen. Kijk voor de actuele adviezen op denkvooruit.nl.
Wat je klaar wilt hebben
Overstroming is het scenario waarbij een pakket dat je kunt meenemen het meest van pas komt. Bij stroomuitval blijf je thuis. Hier kan het zijn dat je binnen een uur moet vertrekken.
Een tas die je kunt pakken. Dat is het verschil tussen een la vol losse spullen en iets wat je onder je arm meeneemt. Een waterdichte rugtas houdt bovendien droog wat droog moet blijven.
Drinkwater. Bij een overstroming raakt het drinkwaternet vaak vervuild of valt het uit. Ironisch genoeg is water juist dan het probleem. De Rijksoverheid houdt drie liter per persoon per dag aan. Waterzuiveringstabletten zijn een compact alternatief als je niet dagenlang flessen wilt opslaan.
Een noodradio. Bij evacuatie is informatie alles: welke routes zijn open, waar is de opvang, wanneer mag je terug. Een radio op batterijen of dynamo blijft werken als het net uitvalt en je telefoon leeg is.
Warmte en droge kleding. Nat worden is bij overstroming bijna onvermijdelijk. Onderkoeling is een reëel risico, ook in de zomer. Een reddingsdeken weegt niets en houdt lichaamswarmte vast.
Een EHBO-kit. Water brengt scherp materiaal, gladde oppervlakken en vervuiling met zich mee. Kleine wonden ontsteken sneller.
Kopieën van belangrijke documenten. Paspoort, verzekeringspapieren, medicijnenlijst. Digitaal in de cloud én op papier in een waterdicht zakje.
Medicijnen. Als je die dagelijks nodig hebt, hoort een voorraad voor een aantal dagen in je tas.
Voorbereiding thuis
Los van je pakket zijn er dingen die je nu kunt doen en die later tijd schelen.
Weet hoe hoog jouw adres ligt. Op de website van de overheid kun je opzoeken wat het overstromingsrisico is op jouw postcode, en hoe hoog het water daar zou komen.
Weet waar je heen zou gaan. Een adres bij familie of vrienden buiten het risicogebied. Bespreek dat vooraf, dan hoeft niemand te improviseren.
Spreek af hoe je elkaar bereikt. Als het mobiele netwerk overbelast raakt, komen sms'jes vaak nog wel door terwijl bellen niet lukt. Spreek één contactpersoon af waar iedereen zich meldt.
Zet waardevolle spullen hoog. Niet nu al, maar weet welke spullen je in vijf minuten naar boven brengt.
Als het voorbij is
Terugkeren duurt vaak langer dan mensen hopen. Een huis dat onder water heeft gestaan is niet meteen veilig: elektra moet gecontroleerd worden, het drinkwater moet vrijgegeven zijn, en modder en vervuiling brengen gezondheidsrisico's mee.
Ga pas terug als de autoriteiten dat aangeven. Ook als je huis er van buiten prima uitziet.
Klaarstaan kost minder moeite dan je denkt
Het lastige aan overstroming is dat het abstract voelt tot het niet meer abstract is. Het water komt niet langzaam dichterbij zodat je rustig kunt nadenken. Het is er, of het is er niet.
Onze noodpakketten zijn samengesteld op basis van de checklist van Denk Vooruit en de adviezen van het Rode Kruis. Het Compleet pakket bevat een waterdichte rugtas en een waterzak, zodat je alles in één keer kunt meenemen als je moet vertrekken. De inhoud schaalt mee met de grootte van je huishouden.
Eén keer regelen. Daarna staat het klaar.